قاسپيرالي دالغاسي

"قاسپيرالي دالغاسي". (ايسماييل بي قاسپيرالي) 

کوليکوو دؤيوشوندن بري توختاميشين بوش و صاحيبسيز قالميش تاختينا بئش يوز ايلدن سونرا بير ايسماييل بي چيخدي. 

تورکوستان صحرالاريندا تورک بالالارينا جهالت کرتنکله سي يئديزديرن يالينغاج درويشلرين دؤوراني بيتدي. اولوق بگين ويران قالميش اوجاغيندا معاريف ايشيقلاري يئنيدن يانديريلدي. 19-نجو يوز ايل سانکي روس چاري ايله کريملي ميرزه نين معنوي ديالوقو زمينينده و ايکينجي نين قلبه سي ايله باشا چاتدي. 

ادامه نوشته

ذهنين گوجو ايله زنگين اولماغين يوللاري

کاريئرا حياتيندا اوغور قازانماق اوچون، نئجه دئيرلر، عاغيل «ايشلتمک» لازيمدير. بونون اوچون اينتئللئکتوال (آيدين فيكيرلي ليك) گوجونوزدن ماکسيموم ايستيفاده ائتمه ليسينيز. بير چوخلاري بونو چوخ چتين بير شئي کيمي قبول ائديرلر. آنجاق  بير آز اؤز اوزرينده ايشله مک، ذهني، بير نؤقطه يه يؤنلتمک، کاريئرا يولونوزدا ياشيل ايشيق يانديرا بيلر. 

ادامه نوشته

موغام ذيکر موسيقيسي کيمي

"مني ذيکر ائدين کي، من ده سيزي ذيکر ائديم...".قوران، 2:152 

فيکريمجه، موغامين فلسفه سي اونون بير ذيکر موسيقيسي کيمي آچيلماسينا باغليدير. بو خط شرقده يئگانه حال دئييل، هيند موسيقيسينده بيز عئيني فئنومئني (گوروشه بيلن پديده) (راقالاردا) موشاهيده ائده بيلريک. بو فرقين دقيقلشديريلمه سي ان آزي اونا گؤره لازيمدير کي، اؤز-اؤزلوگونده موسيقي اولدوقجا گئنيش تعييناتلي حاديثه دير.

ادامه نوشته

وينسئنت وان گوگ

هوللاندييا آوروپادا زامباقلار اؤلکه سي کيمي مشهوردو.

من هوللانديياني رسساملار اؤلکه سي کيمي تانيييرام و سئويرم. رئمبراندتدان، وان دئيکدن اوزو بري اونلارلا نيدئرلاند (هوللاندييا) رسسامي نين اثرلري بو آوروپا اؤلکه سيني منه سئوديريب.

آما تأسوفلر اولسون کي، بير هوللاند شاعيرين بير ميصراعسيني بئله خاطيرلايا بيلمرم. هوللاندييا منه 18-نجي عصر رسساملاري نين منظره لريني خاطيرلادير: گؤز ايشله ديکجه اوزانيب گئدن برکتلي زميلر، ياشيل واديلر، بؤيوکلو-کيچيکلي کاناللار و کؤرپولر، داملاري قيرميزي کيرميتلي ائولر، دار کوچه لر و کيلسه لر، بير ده يئل دييرمانلاري، بير ده ياغيش بولودلاري، بير ده رئمبراندتين، روبئنسين، وان دئيکين پورتره لرينه بنزه ين اينسانلار… بير ده دنيز، ماويسي ياشيلا چالان شيلتاق دنيز، گميلر، يئلکنلر…

ادامه نوشته

صنعت و حدد

گنجليگيم سوئت نين داغيلماسي و قاداغالارا، سانسورلارا قارشي عوصيان ايللرينه تصادوف ائتدي. زمانمين اوغلويدوم من ده.  "ردد اولسون قاداغالار!" دئيه باغيريرديم. مودريک قاداغالارين وارليغيندان خبرسيزديم.  

ايندي ايسه حددلر باره ده دوشونورم تئز-تئز (هه، من ده ائله گومان ائديرم کي، قوجاليقداندير)

ادامه نوشته

صمد وورغونون «اسلان قاياسي» پوئماسي نييه قاداغان اولونموشدو؟

صمد وورغون 1937-جي ايلده مطبوعاتدا بئله يازميشدي: «سون زامانلار من «آذربايجان» آدلي بؤيوک بير ائپوپئيا (حماسی شئعر) يازميشام. بورادا منيم وطنيمين ايکي مين ايلليک تاريخي نين اساس مرحله لري اؤز عکسيني تاپميشدير». شاعير بو ائپوپئيانين 30 پوئمادان عيبارت اولاجاغيني بيلديريردي.

ادامه نوشته

آنا داش افسانه سي

شکينين اوخود (ايکي معنادا آنلاماق اولار: بيرينجي، «وخوتماق» فعلينين امر فورماسي –«اوخوت»، ايکينجي، «اوخ»-«اود» سؤزلرينين بيرلشمه سي – واختيله اوخون اوجونو يانديريب آتيرديلار) کندي ياخينليغينداکي «قوشون يولو» دئييلن دره ده (اورتا عصر آلاگؤيوت ياشاييش مسکني اطرافيندا) سينه سينه بئشيک سيخميش آناني خاطيرلادان ايري داش پارچاسي واردي.

ادامه نوشته

تانيتيم: قارا قارايئو

آذربايجان موسيقيسينه عوموم دونيا شؤهرتي گتيرن صنعتکارلار آراسيندا قارا قارايئو خوصوصي يئر توتور. بؤيوک بسته کار، پئداقوق و ايجتيماعي خاديم ق.قارايئو صنعتده دايم يئني آختاريشلار سوراغيندا اولموشدور. اونون نيظامي نين "يئددي گؤزل" پوئماسيندان بهره لنه رک يازديغي "يئددي گؤزل" و جنوبي آفريکا يازيچيسي پيتئر آبراهامسي نين روماني اساسيندا يازديغي "ايلديريملي يوللاردا" بالئتلري دونيانين بير سيرا اؤلکه لرينده اوغورلا گؤستريلميشدير.

ادامه نوشته

اومبئرتو اکو و پست مودئرنيزم فلسفه سي

نرمين کامالين "اومبئرتو اکو و پست مودئرنيزم فلسفه سي" کيتابي ايشيق اوزو گؤروب. مؤليفين کيتابا يازديغي اؤن سؤزو تقديم ائديريک:

کيتابين آدينداکي هر ايکي آچار-سؤز – اومبئرتو ائکو و پست مودئرنيزم فلسفه سي 20-نجی عصرین ايکينجي ياريسي نين حاديثه لريدير، دئمه لي، زامانجا موعاصيرلريميزدير. پست مودئرنيزم - آوروپا فلسفي، بديعي-ائستئتيک (زيبائي شناسي) دوشونجه تاريخينده کئيفيتجه يئني مرحله ساييلير. بيزيم غربه دوزگون ياناشماميز يالنيز اونون کلاسيک سيستئملري چرچيوه سينده قالا بيلمز، غربه نئجه وارسا، اولدوغو کيمي ياناشماميز اوچون اونون ان يئني ايدئيالاريني، ان يئني دونياگؤروشونو اؤيرنمه لي و ديقته آلماليييق.

ادامه نوشته

فيلسوف تانيتيمي

نرمين کامال 1981-جي ايلده باکي شهرينده آنادان اولوب. 2001-جي ايلده باکي دؤولت اونيوئرسيتئتي نين فلسفه فاکولته سيني بيتيريب. 2003-جو ايلده فلسفه تاريخي استادليق درجه سي آليب. 2006-7-جي ايللرده ايتالييانين بولونييا اونيوئرسيتئتي و ايسپانييانين ناواررا اونيوئرسيتئتي نين فلسفه بؤلمه سينده پست مودئرنيزم فلسفه سي اوزره ايختيصاص کورسوندا تحصيل آليب،2007-جي ايلده ايختيصاصي اوزره طلبه چي ليگيني بيتيريب.

ادامه نوشته

"ياغمورداکي پيشيک"

مئهمانخانادا ساده جه ايکي آمئريکالي قاليردي. اوتاقلارينا گئديب-گه لرکن راستلاشديقلاري اينسانلارين هئچ بيريني تانيميرديلار. اوتاقلاري ايکينجي مرتبه دهيدي، دنيز گؤرونوردو. موحاريبه آبيده سي پارک دا گؤرونوردو. پارکدا بؤيوک پالمالار (نخل) و ياشيل سکاميالار(نيمكت لر) واردي، ياخشي هاوالاردا پارکدا هميشه بير رسام اولاردي.

ادامه نوشته

اوچقون ديوارلار

نئچه گون اول، ظاهیر خان اوغلان اوغلو رحیم اوف، (ظاهیر عظمت)دن بیر مطلب سیزلره اتحاف اولوندو (شئعر ندیر؟) آدیندا. بوگون بو یازارین اوز شئعرلریندن نمونه لر اوخوماقی سیزلره نیسگیل ائله دیم. اوخویاق گوره ک شئعر ندیر؟! علی دهقانی آذر
*******************

  ايچيمده بير قارانليق، 

  ايچيمده بير يوخو وار. 

  اوچوروملار ايچينده 

  اوچورام ديوار-ديوار. 

ادامه نوشته

شئکسپيردن هاملئته

اينسانين جيسماني عؤمرو سونلو، فعاليت دايره سي محدود اولدوغوندان ابديتي حاق ائدن بؤيوک اينسانلار بو حدودلاري کئچمه يه جان آتيرلار. البتته، روحو آزاد اولانلار ذاتاً ابديتين بير پارچاسيديرلار. آما بعضاً اينسان جيسماني دونيادا دا موطلق روحون تجللي لريني گؤرور، طبيعت اؤزو روحاني گؤزلليگين تمثيلچيسي، سونسوزلوغون عياني تظاهورو کيمي چيخيش ائدير.

ادامه نوشته

«کيتابي دده قورقود» شامان آبيده سي کيمي

آت آغوزلو آروز قوجا

«کيتابي-دده قورقود» داستاني نين اؤزلليکلريندن بيري داستان قهرمانلاري نين خوصوصي ائپيتئتلرله (صفت – لقب) تقديم اولونماسيدير. قهرمانلاري کاراکتئريزه ائدن چالارلار، بنزتمه‌لر داستان ياراديجيلاري‌نين تفککورلري نين محصولو، يوخسا حقيقتاٌ اونلارين گؤسترديگي شجاعتلردير؟

ادامه نوشته

" آنا، سنين ارين کيمدير؟.. "

- آنا، يئنه آغلاييرسان؟ 

- يوخ، منيم بالام، سوغان گؤزومو يانديرير. 

- آخي باياق کيتاب اوخوياندا دا آغلاييردين…  

- هه، قادان آليم، کيتابدا دا سوغاندان يازيلميشدي. شئعر يازميشديلار. 

- نه يازميشديلار؟ 

- سوغان سويا-سويا آغلايان آرواددان يازميشديلار. 

- آنا، سوغان شئعرده ده آجي اولور؟ 

ادامه نوشته

شئعر ندير؟

يازار حاققيندا:

ظاهير خان اوغلان اوغلو رحيم اوف

ظاهير عظمت 1975-جي ايل اييونون 18-ده لنکران رايونونون يوخاري نووه دي کندينده آنادان اولموشدور. بورادا کند اورتا مکتبيني بيتيرديکدن سونرا مينگچئوير پولي تكنيك اينستيتوتونون ايقتيصاديات فاکولته سينده تحصيل آلميشدير (1991-1996). اوردو سيرالاريندا حربي خيدمتي بورجونو يئرينه يئتيرميشدير (1996-2000). فردي ياراديجيليقلا مشغولدور. گنجلرين "نفس" ادبي قروپونون تشکيلاتچيلاريندان بيريدير (2000). شئعرلري "مرکز"، "پاليترا" ،"اولدوز"، "يئني آذربايجان"، "سؤز" قزئت و ژورناللاريندا درج اولونموشدور. 2002-جي ايلدن آذربايجان يازيچيلار بيرليگينين عضوودور.

ادامه نوشته

"بوز ايچينده ياشاماقدير- فلسفه…"

هم ان چوخ سئويلن، هم ده ان چوخ نيفرت ائديلن فيلوسوفلاردان بيري اولان فريئدريجه ويلهئلم نيچه (فريدريك ويلهئلم نيچه) 1844-جو ايلين 15 اوکتيابريندا رؤکئنده، پروسيادا آنادان اولموشدور. اونون آنادان اولدوغو گون پروسيا کرالي 4-نجي فريدريك ويلهلمين تاختا چيخديغي گونله عئيني واختا تصادوف ائدير.

ادامه نوشته

فولکلوروموز

آذربايجان ادبياتي نين قايناغيندا زنگين و درين مضمونلو آذربايجان فولکلورو دورماقدادير. ميفولوژي-بديعي دونياگؤروشون ايزلري فولکلوردا و کلاسيک ادبياتدا ايندي ده اؤزونو بوروزه وئرمکده دير. آذربايجان ميفولوگيياسي (ميفولوژي: اساطير، اسطوره شناسليق) قديم هيند، قديم يونان ميفولوگيياسي قدر سيستئملي و بوتؤو خاراکتئر داشيمير.

ادامه نوشته

چينگيز آيتماتوو: منجه، آرادا بير سوسماق دا لازيمدير

چنگیز آیتماتوو: دوغوم: 12 دسامبر 1928 شکر کندی، قیرقیزستان- اولوم: 10 ژوئن نورنبرگ آلمان

قیرقیز و روس دیللرینده یازمیش بویوک بیر یازیچی ایدی. اونون یازدیغی اثرلر 150 دیله چئوریلیب و اونا بوتون دونیادا شهرت قازاندیریبدیر. او نوبل موکافاتینا نامزد اولموشدو اما نه یازیق کی اجل اونا فرصت وئرمه دی و بو نیسگیل اونون سئونلرینین اوره گینده قالدی. آشاغیدا گلن متن اونونلا بیر مصاحیبه دیر کی اونون تازا کیتابینین بوراخیلیشیندان سونرا باش وئریب. بو یازیدا اونون درین دوشونجه سی و بیر ایجتماعی عالیم کیمی چیخیشی چوخ ماراقلی دیر. علی دهقانی آذر

ادامه نوشته

زامان ندن قورخور؟

بشريتين باشلانغيجيندان بو گونه کيمي موعين واخت کسيگي کئچميشدير. بو واخت کسيگي «زامان» آدلانير. زامان کئچميشله اينديني، ايندي ايله گله جگي بيرلشديرن چارخا بنزر کؤرپودور. ائله هئي فيرلانير بو چارخ. اونو نه ساخلاماق اولور، نه ده گئرييه قايتارماق.

ادامه نوشته

" اوغلوم سونون داياناجاقدا دوشجک... "

آدام پتگي نين کويو گئريده قالميشدي. پيرسيميش گؤزلرين، قارتيميش سسلرين آلتيندان جانيني سورويوب چيخارتميشدي.  

- بيلميرم بو بازاردا منيم نه آل-وئريم وار، آي اوغول. آخي بيزيم يئديگيميز-ايچديگيميز اونسوز دا زهردي، اوغول، واللاه، زهردي…

ادامه نوشته

چادير (اوتاق، يورت) ميفيک دونيا مودئلي

گؤي تورک قاملاري نين تصوورونده دونيا يورت (چادير) شکلينده دير. کوسموسداکي (كيهان شناسي) آغ يول (سود يولو، کهکشان) چاديرين تيکيشلري، اولدوزلار ايسه ايشيق اوچون آچيلان دليکلردير. تانريلار هردن چاديري آچيرلار کي، يئره تاماشا ائتسينلر. «کيتابي-دده قورقود» ائپوسونون فيناليندا اوغوز-تورک ائلي نين ايکي قانادي بير-بيرينه عاصي دوشوب ووروشور، نتيجه ده شر مغلوب اولور.

ادامه نوشته

تاريخ دونور

تاريخ دؤنور، دييشيلير، موذاکيره لر ايسه بيتمير. تورکلشمک، ايسلاملاشماق، موعاصيرلشمک اوچلوگونون مؤليفي کيمدير، ايدئيانين تمل داشيني کيم قويموشدور؟ - موباحيثه سي کسيلمير، دقيق عنوان تاپيلمير. آراشديريجيلاريميزين بير قيسمي اونون جمال الدين افقانييه، بير قيسمي ايسه يوسوف آکچورايا مخصوص اولدوغونو ايره لي سورور. باشقا بيريسي ده ضيا گؤک آلپا آيد اولدوغو قناعتينه گلير.

ادامه نوشته

قام-شامان سياحتلري

شامان ميفلرينده روحون اوغورلانيب قاچيريلماسي موتيوي اساس يئر توتور. بيزجه، قديم ناغيل و داستانلاريميزدا سوي آرتيمينا خيدمت ائدن طرفلردن بيري نين - نيشانلي قيزين (کسر حاللاردا شامان تصوورلرينده اولدوغو کيمي فؤوق الطبيعي قووه لر طرفيندن) آپاريلماسي و اوغلان قهرمانين اونو گئري قايتارماق اوچون چيخديغي سفرده مؤعجيزه لرله قارشيلاشماسي همين موتيولرين آنالوقودور.

ادامه نوشته

ديليميزده ايلک ديوان مؤليفي

14-نجي عصرده ياشاييب-ياراتميش گؤرکملي آذربايجان شاعيري قاضي برهان الدين ادبيات تاريخيميزه ايلک آناديللي ديوان مؤليفي کيمي دوشوب. او، ديليميزي شئعر-صنعت ديلي کيمي يوکسک سوييه يه قالديريب، آذربايجان ديوان ادبياتي نين اساسيني قويوب، آناديللي کلاسيک پوئزيياميزين ايلکين گؤزل نومونه لريني ياراديب. اونون ياراديجيليغي حسن اوغلودان سونرا، نسيميدن قاباق مدنيت تاريخيميزده چوخ واجيب بير مرحله  ساييلماليدير. 

ادامه نوشته

آذربايجاندا و آنادولودا اويغور تورکلري نين ايزلري

سيبيردن اورتا آوروپايا اوزانان تورک حيات ساحه سينده بو گون چئشيدلي آدلارلا آنيلان بوتون تورک بويلاري نين  بو و يا ديگر شکيلده ايچ-ايچه کئچديگي سؤيلنه بيلر. بو معنادا آنادولو و آذربايجانين ميلاددان اؤنجه کي  دؤنملردن باشلاييب سلجوقلار ايله مؤحکملنن و گونوموزه قدر اوزانان تورکلوک تاريخي بويونجا اورتا آسیا تورکلري ايله ايليشکيلري نين اؤزل بير يئري وار. چوخ قديم دؤورلردن اعتيباراً اوغوزلار باشدا اولماقلا، همن همن هر تورک قؤوموندن اينسانلار آنادولويا و آذربايجانا يئرلشيبلر.

ادامه نوشته

تورک ديللي يازيلي ادبياتين مئيدانا گلمه سي

بئشينجي يوزيلده تورکلر آراسيندا ايکي جور يازي نؤوو ايله يارانان ادبيات مؤوجود ايدی:

1) رونيک يازي - گؤيتورک يازيسي،

2) اويغور يازيسي

اوغوز تورکلري گؤي تورک يازيسيندان ايستيفاده ائتميشدير کي، اورخون-يئنيسئي، اونکين، ايرک بيتيک و ... نومونه لر بو يازي ايله ترتيب اولونموشدور. 19-جو يوزيلين سونلاريندا (1893) دانيمارکالي شرقشوناس و.تومسئن طرفيندن اوخونموشدور. 552-جي ايلده اسکي تورک دؤولتي گؤي تورکلرين قوروجوسو ايلتريش کاغان و اونون اوغلو مودريک دؤولت باشچيسي کيمي تانينان بيلگه کاغانين دؤورونده داش اوزرينده يازيلميشدير.

ادامه نوشته

گونش آتا

آذربايجانليلارين گونش توتولماسي عادتلري ايله اوست-اوسته دوشن بير سؤيله‌مه‌يه گؤره، «گونش وارکن ياغمور ياغارسا دئييکلرين ياورو دوغوردوغونا، شيطانلارين دوگون ياپديغينا اينانيلير». قديم بير تورک اينانجيندا دئييلير کي، «آيين گونشله ارض (یئر) آراسينا گيررک نشرينه مانع اولماسينا کوسوف (گونش توتولماسي) دئنير. آي توتولماسينا دا خوسوف دئنير. اسکي دن گونش توتولونجا بونو آللاهين بير غضبي بيلرک مچیدلره گئدیب، کسه نه قدر عبادت و دعالاردا بولونارلار.

ادامه نوشته

ايمتاحان

فرانتس کافکا 1883-نجی ایل آلمانین پراگ شهرینده بو دونیایا گوز آچدی. اوز زامانلار پراگ شهری بوهم آدلی مملکتین مرکزی ایدی. کافکا اوز یاشاییشیندا بیر نئچه قیسسا ناغیل دان باشقا بیر شئی چاپا وئرمه دی و اوز دوستو ماکس ا وصیت ائتمیشدی اوندان قالان بوتون یازیلاری یاندیریب  آرادان آپارسین. اما (خوشبختانه) دوستو اونون وصییتینه عمل ائله مه ییب و ادبیات دونیاسین اونون یازیلاریندان محروم قیلمادی. کافکا 1924-نجی ایلده دونیاسینی دگیشدی. علی دهقانی آذر

*******************

من قوللوقچويام، آما منيم اوچون ايش تاپيلمير. چکينگنم، اؤزومو ايره لي وئرميرم، هئچ باشقالاري ايله بير سيرايا دا سوخولمورام، آما بو منيم ايشسيزليگيمين يالنيز بير سببيدير، اولسون کي، عوموميتله، بونون منيم ايشسيزليگيمه آزاجيق دا اولسا دخلي يوخدور، بوتون حاللاردا اساس مثله اودور کي، مني قوللوغا چاغيرميرلار، قوللوقدا دورماغي مندن آز ايستمه لرينه و عوموميتله، قوللوغا چاغريلماغا هوس گؤسترممه لرينه باخماياراق، باشقالاريني چاغيريرلار، منده ايسه بو هوس بعضاً چوخ گوجلو اولور

ادامه نوشته

اوشو (باگوان شری راجنیش)

اوشو 1931-نجی ایلده هندوستان دا دونیایا گوز آچدی. او تحصیلاتین هندوستاندا فلسفه اوستادلیغینا دک یئتریب و 1963-نجی ایلدن هندوستانین باشا باشیندا گزیب و موعظه ائتمه گه باشلادی. 1981-نجی ایلده تحصیل آلماق اوچون آمریکایا گئدیب بئش ایل اورادا قالدی. سایی سیز مریدلری کی سانیاسین آدلانیردیلار 4 آی عرضینده راجینیش پورام آدلی بیر شهر قورودولار و اوردا یئرلشدیلر. 1986-نجی ایلده آمریکا دوولتی بو شهره هجوم ائدیب و اوشونون سئونلرین دیگرگین سالیب، اوشونو آمریکادان اخراج ائتدیلر. اوشو 1990-نجی ایلده دونیاسینی دگیشدی. علی دهقانی آذر

*******************

اينسان هردن اؤزونو ائله بيل هئچ بير يئره عايد دئييلميش کيمي چوخ اجنبي حيسس ائدر. بونون سببي اؤزوندن و  "من وارام"  دوشونجه سيندن باشقا هئچ بير شئي دئييل. دونيادا يالنيز ايکي نؤوع اينسان وار:  "من وارام"  دئيه دوشوننلر و  "من يوخام"  دئيه دوشوننلر.  "من وارام"  دئيه دوشوننلر مؤمين اولمايانلار،  "من يوخام"  دئيه دوشوننلر ايسه مؤمين اولانلاردير.

ادامه نوشته