ذکا و عاغيل فرقي
ذکا، ان چوخ تانينان معنادا اينسانين دوشونمه، حقيقتلري حيسس ائتمه، موحاکيمه ائتمه و نتيجه چيخارما باجاريقلاري نين جمعيدير. ايلک دفعه قارشيلاشيلان و آني شکيلده عمله گلن حاديثه لره اويغونلاشما، آنلاما، اؤيرنمه، تحليل ائتمه باجاريغي، بئش حيسسين، ديقتين و دوشونجه نين جمعلنمه سي، اينجه ليکلره ديقت وئريلمه سي ذکا واسيطه سيله حياتا کئچيريلير. ذکانين فرقلي تعريفلري نين اولماسينا باخماياراق، ذکايا عايد نظرييه لرين هاميسيندا ذکانين هاميسيندا ذکانين اينسانين آنادان گلمه ماليک اولدوغو، عادتاً ايرثي يوللا نسيلدن-نسيله کئچن و مرکزي سينير سيستئمي نين فونکسييالاريندان عيبارت اؤيرنمه و اطراف تاثيرلرله فورمالاشان مفهوم اولدوغو بيلديريلير.
ذکانين يئري: بئيين
ذکانين بئيينده يئرلشديگي قبول ائديلميشدير. بير اينسان بئينينده 10 ميليارددان چوخ سينير حوجره (سلول) سي وار. هر بير هوجره تخميناً 10000 هوجره ايله علاقه لي شکيلده ايشله يير. نئرون آدلانديريلان بو سينير هوجره لرينده سيگناللار چوخ مورککب الکترو-کيميوي حاديثه لر زنجيريله مئيدانا گلن و سايي ثانيه ده 1000-ه ياخين تيترمه لر حاليندا اؤتورولور.
"بير اينسان يئني بير موحيطده مورکب پروبلملري حل ائدرکن بئيني نين هانسي حيصه لريندن ايستيفاده ائدير؟" سوالي ذکانين ايکي اساس عونصورو اولدوغونو اورتايا چيخارميشدير. بونلار "يئني بير اينفورماسييا اؤتورمه سورعتي" و "يادداشين سورعتي"دير. ذکالي اينسانلار قيسا مودتلي يادداشلاريندا داها چوخ معلومات ساخلايا بيلير و بو معلوماتلار اوزرينده موختليف فعاليتلر حياتا کئچيريرلر.
آراشديرمالار داها ذکالي اينسانلارين بئيين فعاليتلريني داها کيچيک حيصه لره سيغيشديراراق مورککب فعاليتلري حياتا کئچيره بيلديکلريني گؤسترير.بو شخصلرين بئيينلرينده کي فعال حيصه لر همين ايش اوچون لازيملي حيصه لردير. داها آز باجاريقلي اينسانلار ايسه عئيني فعاليت اوچون بئيينلرينده داها گئنيش حيصه ني فعاللاشديرمالي و داها چوخ انرژي صرف ائتمه ليديرلر. قيساجاسي، علمي تاپينتيلار داها ذکالي بئيينلرين داها فايدالي چاليشديقلاريني اورتايا قويور. بس بونون سببي ندير؟
بئينين قورولوشونو سينير حوجره لري، يعني نئرونلار تشکيل ائدير. نئرون آدلانديريلان سينير حوجره لري ديگر حوجره لردن فرقلي اولاراق دئندريت و آکسون آدلي حيصه لره بؤلونور. دئندريت چوخلو قيزا چيخينتيلاردان عمله گلير و حوجره نين کؤکلري کيميدير. آکسونلار ايسه حوجره نين گؤوده سيندن چيخان اوزون، بير حيصه دن عيبارت، سيگناللارين گؤندريلديگي اينجه ليفلردير و بئينه خبرلرين داشينماسينا خيدمت ائديرلر. بئينيميزده کي سينير حوجره لري نين يوز تريليون علاقه نؤقطه سي وار. بو علاقه نؤقطه لرينده بؤيوک بير مولکوليار اؤتورولمه دايما داوام ائدير. هر سينير حوجره سينده معلوماتي آلماق اوچون حاضير اولان دئندريت و حوجره نين اوزون حيصه سيني عمله گتيرن و معلوماتين گؤندريلمه سيني تامين ائدن آکسونلارين اطرافي اونلاري قوروماغا خيدمت ائدن ميئلين آدلي بير مادده ايله اؤرتولودور. حوجره لر آراسي معلومات اؤتورولمه سيني ده سيناپسلار حياتا کئچيرير. سيناپسلار قونشو سينير حوجره لري نين بير-بيرلرينه چوخ ياخينلاشديقلاري، آنجاق توخونماديقلاري کيچيک حيصه لردير.
اينسانلار آراسينداکي ذکا فرقلري سينير حوجره سينه اساسلانديقدا دئندريت، نئيرون، سيناپس سايي و سيناپسلارداکي معلومات اؤتورولمه سي نين کئيفيتي و يا ميئلي نين کئيفيتي کيمي بير چوخ سببلردن قايناقلانا بيلر. آنجاق سؤزوگئدن سببلرين هئچ بيريني اؤلچمک و ديرلنديرمک مومکون دئييل. بونا گؤره ده ذکانين بيولوژي اساسلاريني درک ائتمگيميزه کؤمک ائده جک ايکي فرقلي مودل وار.
1. ميئلين هيپوتئزي
بير الکتريک کابلي داها ياخشي ايزولياسييا ائديلديکده الکتريکي نئجه داها ياخشي سورعتلي اؤتورور، داها يارارلي ايشله يير و قيسا قاپانما احتيمالي آزاليرسا، داها ساغلام شکيلده ميئلينله اؤرتولموش آکسونلار دا داها تئز و داها آز ايتکي ايله ايشله ييرلر. بو گؤروش اينسانين اينکيشافي ايله ده اساسلانديريلير. اينسانين اؤيرنمه سورعتي حياتي نين 15-جي ايلينه قدر سورعتليدير و 65-جي ايلدن سونرا ضعيفله مه يه باشلايير. بو جور زامانلاما ميئلي نين عمله گلمه سي و يئنيدن محو اولماسي ايله ده پارالئلدير.
2. نئيرال سئچمه هيپوتزي
اينسانين بئينينده کي سيناپس سايي هر زامان اولدوغو کيمي قالمير. اينسان بؤيودوکجه بئيينده يئني علاقه لر عمله گلير. آنجاق بو علاقه لر زامان عرضينده ضعيفله مه يه باشلايير. بو پروسئسه "نئيرال تميزله مه" آدي دا وئريلير. حياتين ايلک 5 ايلينده عمله گلن علاقه لر حياتين 15-جي ايلينه قدر سئچيليب تميزلنمه يه باشلايير. بئينين اؤزونون ده سينير حوجره لريندن عمله گلديگي نظره آلينسا، اؤز-اؤزونو آراشديران، تدقيق ائدن، تحليل ائده نين بو حوجره علاقه لري نين فؤوقوندا بير شعور اولدوغو آچيق حقيقتدير. البتته، بو شعور بئيني عمله گتيرن سينيرلر، ياغ طبقه سي و سينير حوجره لرينه عايد دئييل. بونا گؤره بو سوالا هر شئيين مادده دن عيبارت اولدوغونو ايديعا ائدن ماترياليستلر و داروينيستلر جاواب وئره بيلميرلر. چونکي بو شعور آللاهين ياراتديغي روحدور. آللاه بوتون بو حيسسلري هر اينسانين روحو اوچون آيري-آيري يارادير. بو حيسسلري يارادان آللاه تک موطلق وارليقدير.
ذکا و عاغيل فرقي
ذکا و عاغيل چوخ واخت عئيني معنادا ايشله ديلسه ده، تاماميله فرقلي ايکي قاوراييشدير. ذکا سبب ايله نتيجه آراسينداکي علاقه لري تاپماق، بنزرليک و فرقلري درک ائتمکدير. عاغيللي بير اينسان ذکانين وئرديگي بوتون اوستونلوکلري ايستيفاده ائتمه سيله برابر ذکالي بير اينسانين صاحيب اولماديغي بير قاوراما و باجاريغا ماليکدير.
عاغيل اينسانا ذکادان چوخ اوستون بير آنلاييش قازانديران، درين دوشونمک، دوغرونو آنلاماق و هر مساله نين حللي يولونو تاپماق باجاريغيدير. هابئله عاغيل حياتين هر ساحه سينه حاکيم اولان و بير چوخ مساله ده اوغورلار گتيرن باجاريقدير. اينسانين دوغرونو يانليشدان آييرماسيني و بئله ليکله، حياتين هر مرحله سينده ان دوغرو شکيلده دوشونمه سيني، ان دوزگون ديرلنديرمه لر ائتمه سيني و ان يارارلي قرارلار وئرمه سيني تأمين ائدير.
كوچوره ن: علي دهقاني آذر
دوشونجه، ادبيات و اسطوره دونياسينا يئني بير باخيش آچيسي آختارانلارا خوش گلدينيز دئييب و اونلارين ايش بيرليگين گوزلوروك.